Po kilkuletnim kryzysie, rok 1934 przyniósł względną stabilizację. Gospodarcze ożywienie niosło też prekursorskie inicjatywy niesienia pomocy najuboższym. Jednym z takich przedsięwzięć było powstałe wówczas Towarzystwo Osiedli Robotniczych – instytucja stawiająca sobie szczytny cel budowy tanich mieszkań. Do końca lat 30. Towarzystwo to patronowało budowie ok. 9 tys. mieszkań na terenie całego kraju. Realizowano przede wszystkim zespoły skromnych bloków z mieszkaniami nie przekraczającymi 36m2 powierzchni, a w wypadku domków jednorodzinnych – 42m2.

W Krakowie, TOR działając w porozumieniu z Wojewódzkim Związkiem Międzykomunalnym Opieki Społecznej, powołało do życia Robotniczą Spółdzielnię Mieszkaniową „Praca”- przyszłego inwestora budowlanego. Katastrofalna sytuacja mieszkaniowa sprawiła, że gmina nie zwlekała z przydzieleniem gruntów dla spółdzielni. Na zabudowę przeznaczono atrakcyjny teren przy ówczesnej ul. Czarodziejskiej (dziś ul. Praska), u podnóża Skał Twardowskiego, z widokiem na wstęgę Wisły i kopiec Kościuszki. Przypomnieć należy tu ówczesnego dyrektora Funduszu Pracy Stefana Czarnieckiego, wielkiego orędownika i zarazem promotora tej idei.

Do prac przystąpiono 18 kwietnia 1935 roku, a pięć pierwszych domów poświęcono już 23 sierpnia (!). To imponujące tempo zostało utrzymane, bowiem w listopadzie tego samego roku przekazano przyszłym użytkownikom klucze do pierwszych 26 mieszkań. Mieszkania te, o powierzchni 30 i 36 m, wyposażone w standardowe meble składały się z jednego (rzadziej dwóch) pokoi, kuchni z niszą, przedpokoju i łazienki. Część lokali przyznano bezpłatnie robotnikom zasłużonym w walce o odzyskanie niepodległości, którzy przekroczyli 50. rok życia i zarabiali do 80 zł miesięcznie. Ustalony czynsz - 20 zł miesięcznie – stanowił mniej niż połowę średniej stawki pobieranej wówczas w Krakowie.

Autorem projektu osiedla był Stefan Piwowarczyk, a nad realizacją czuwali Fryderyk Tadanier i Michał Zakrzewski. Plany zakładały budowę czternastu jednopiętrowych domów, lecz z braku funduszy prace przerwano w 1938 roku. Pomimo to udało się ukończyć całą pierzeję dziewięciu domów po północnej stronie ul. Praskiej (od nr 51 do 67), natomiast po południowej stronie oddano do użytku tylko dwa większe (nr 54 i 56). Dla każdego z mieszkań wygospodarowano pod oknami miejsce na ogródek.

Prawdziwą ozdobą i dopełnieniem architektonicznej wizji osiedla był niewątpliwie  Dom Społeczny (nr 52), ukończony według projektu Fryderyka Tadaniera (przy współpracy Michała Zakrzewskiego), w 1937 roku. Skomponowany na zasadzie kilku przenikających się brył był modelowym przykładem modnego w architekturze tamtych lat funkcjonalizmu. Ponieważ osiedle miało być wzorcowe i samowystarczalne Dom Społeczny mieścił salę widowiskową, bibliotekę ze świetlicą i przedszkole (później również szkołę podstawową ) oraz dwa sklepy Spółdzielni Społem. Pomyślano również o rekreacji, bowiem na terenach pomiędzy ośrodkiem salezjanów (do 1918 roku posiadłość hr. Łosiów), a wałem wiślanym, zbudowane zostało boisko piłkarskie Klubu Sportowego Tęcza (później PKS Dębnicki, dziś K.S. Tramwaj) oraz korty tenisowe.

Słów kilka poświęcić warto sali widowiskowej (w latach 1957-2005, kino Tęcza), która szybko stała się areną nietuzinkowych teatralnych przedsięwzięć. Już w 1936 roku dawał tu przedstawienia amatorski zespół aktorski skompletowany z mieszkańców osiedla, a opiekę artystyczną sprawował późniejszy dyrektor Teatru im. Słowackiego - Władysław Woźnik. Organizowano również wieczory dla młodzieży, a Maria Biliżanka prowadziła teatr dla dzieci. Kierownikiem i dobrym duchem całego zespołu był Zygmunt Siwiec, reżyserujący wraz z Bronisławem Drzewieckim większość, stojących na niezłym poziomie artystycznym przedstawień.

Osiedle to nie było wcale pierwszym w Krakowie skupiskiem tanich mieszkań. Idee takie realizował już powstały w latach 1900-1908 zespół parterowych domów dla najuboższych na tzw. Modrzejówce (dziś okolice ulic Sienkiewicza i Gzymsików). Nie było też – jak się powszechnie uważa - pierwszym krakowskim osiedlem złożonym z bloków, bo starsze o kilka lat jest osiedle pracowników ZUS przy ul. Fałata. Osiedle Robotnicze stało się jednak pierwszą zmaterializowaną wizją taniego budownictwa mieszkaniowego opartego na zasadach spółdzielczych. Dawało swym niezamożnym mieszkańcom bezprecedensową i – jak się okazało - niepowtarzalną nadzieję uzyskania lokali na własność, już po pięciu latach pod warunkiem regularnego opłacania czynszu.

Z marzeniami o własności mieszkańcy osiedla pożegnali się ostatecznie w 1949 roku, kiedy to bloki objęła ustawa, o szczególnym trybie najmu – zwanym potocznie kwaterunkiem. Osiedle utraciło swój niepowtarzalny, kameralny charakter w latach 1953–1954, kiedy to podjęto decyzję o nadbudowie wszystkich bloków o jedno piętro – głównie dla wojska i milicji, zgodnie z wymogami ówczesnej epoki... Równocześnie uzupełniono zabudowę o brakujące bloki po lewej stronie ul. Praskiej (nr 58 i 60), a ostatni (nr 62) wzniesiono już w latach 60. - podobnie jak zamykający urbanistyczną wizję osiedla budynek Szkoły Podstawowej nr 42 (dziś Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy).

Widokówka wydana na okoliczność przekazania osiedla w listopadzie 1935 roku, prezentuje odmieniony, lecz ciągle jeszcze podmiejski krajobraz. Nie ukończonego jeszcze Domu Społecznego - od 1991 siedziby Rady Dzielnicy VIII Dębniki - nie ujęto w kadrze. Te sielskie okolice nabrały wielkomiejskiego charakteru dopiero po oddaniu do użytku (2001), zlokalizowanego w sąsiedztwie Mostu Zwierzynieckiego.

Dyżury

 

RAFAŁ TORBA
Przewodniczący Rady i Zarządu

Każdy poniedziałek

18:00 – 19:00

 


BARTOSZ PASZKOWSKI
Zastępca Przewodniczącego Rady i Zarządu

Każdy trzeci poniedziałek miesiąca

18:00 – 19:00

 


PIOTR RUSOCKI
Członek Zarządu

Każdy drugi poniedziałek miesiąca

18:00 – 19:00

 


ŁUKASZ BALON
Członek Zarządu

Każdy drugi poniedziałek miesiąca

18:00 – 19:00

 


ARKADIUSZ PUSZKARZ
Członek Zarządu

Każdy pierwszy poniedziałek miesiąca

18:00 – 19:00

 

 

 

 

 

Początek strony