Od XVII w. podmiejskie wille i domy wznosili w Dębnikach nad Wisłą duchowni i urzędnicy dworscy (m. in. dwór Łosiówka w miejscu wcześniejszego folwarku królewskiego). Podczas konfederacji barskiej Kazimierz Pułaski w 1771 r. zbudował w Dębnikach stałą redutę, z której zajęto zamek wawelski. Po upadku Rzeczypospolitej część rybaków z Podzamcza osiedliła się na dębnickim brzegu Wisły, tworząc osadę Rybaki, a w 1867 r. powstała gmina Dębniki z Rybakami. Jeszcze w 1872 r. Dębniki należały do Abrahama Gumplowicza, Rybaki zaś do hr. B. Lasockiego, ale w 1878 r. cała wieś przeszła na własność Lasockich, którzy zbudowali nad Wisłą neogotycki pałac (póĽniejszą siedzibę seminarium salezjanów). W 1888 r. Austriacy wznieśli na Wiśle most kolei obwodowej Kraków-Bonarka, przebudowany w 1910 r. na drogowy (wysadzony w 1945 r. przez Niemców i odbudowany w roku 1952).
W 2. połowie XIX w. nastąpiła urbanizacja zachodniej części wsi, powstała tu m. fabryka wyborów ceramicznych NiedĽwiedzkiego, która na początku XX w. dostarczała dachówki dla odnawianego zamku na Wawelu. W 1910 Dębniki z 4900 mieszkańcami włączono w granice Krakowa. Od początku XX w. rozwijała się tu Dzielnica willowa, zaś w 1925 opracowano dla Dębnik niezrealizowany niestety plan regulacyjny, zakładający przekształcenie Dzielnicy w "miasto-ogród". W 1930 r. erygowano w Dębnikach parafię, a kościół św. Stanisława Kostki wznoszono w latach 1932-38. Przy ul. Praskiej powstało w latach 30. osiedle dla byłych legionistów.
W okresie powstawania "Wielkiego Krakowa" w granicach Dzielnicy znalazły się także tereny dawnej wsi Zakrzówek, po raz pierwszy wzmiankowanej w 1238 r. jako Zacrew, najpewniej lokowanej na prawie niemieckim, stanowiącej w 2. połowie XV w. prebendę kanoników katedry krakowskiej (z zachowanymi dwoma dworami oraz przebudowaną siedemnastowieczną kaplicą św. Trójcy przy obecnej ul. Twardowskiego). Na początku XX w. na terenie Zakrzówka i przyległych wsi nadwiślańskich planowano budowę wielkiego portu na Wiśle (co związane było z projektem uruchomienia kanału Wisła-Dunaj), zaś włączenie wsi do Krakowa wraz z sąsiednią Kapelanką nastąpiło w 1909 r. W 1922 r. powstał klasztor salwatorianów, a w latach powojennych zlokalizowano tu nowe osiedla: os. Podwawelskie i Ruczaj-Zaborze. W ostatnich latach na terenie dawnego kamieniołomu Zakrzówek powstał niezwykle malowniczy poeksploatacyjny zbiornik wodny.
Na terenie Dzielnicy znajdują się także - włączone do Krakowa w 1941 r. - dawne wsie: Kostrze (po raz pierwszy wzmiankowana w 1402 r., do połowy XVI w. stanowiąca własność Tęczyńskich, następnie benedyktynów, zsekularyzowana w roku 1817 i zarządzana odtąd przez Fundusz Religijny, z zachowanym budynkiem dworskim z okresu międzywojennego), Bodzów (nadana przed połową XII w. przez kasztelana krakowskiego Bozo kapitule krakowskiej, w 1464 r. przeniesiona przez Kazimierza Wielkiego z prawa polskiego na magdeburskie, w której znajduje się kaplica Matki Boskiej Śnieżnej z renesansowym ołtarzem św. Doroty, przeniesionym z Katedry Wawelskiej, ufundowana w 1637 r. przez kanonika W. Purzeckiego), Skotniki (dawna osada służebna zamieszkała przez pasterzy bydła podlegająca władzy książęcej, po raz pierwszy wzmiankowana w 1257 r., przed 1397 r. lokowana na prawie niemieckim, póĽniej rozległa i bogata wieś, która pod koniec XIX w. liczyła ponad 1200 mieszkańców), Pychowice (wieś po raz pierwszy wzmiankowana w 1376 r. i prawdopodobnie lokowana na prawie niemieckim, której legenda przypisuje istnienie karczmy Rzym, w której diabeł miał porwać Pana Twardowskiego, należąca w XV w. do kapituły krakowskiej, pod koniec XVIII w. przejęta przez Fundusz Religijny, gdzie w ramach budowy Twierdzy Kraków zlokalizowano umocnienia oraz most na Wiśle, łączący Pychowice z Przegorzałami, zaś na początku XX w. na miejscu dawnego folwarku kościelnego - zachowany do dziś budynek dworu wśród parku krajobrazowego, na której terenie od 1999 r. powstaje Trzeci Kampus Uniwersytetu Jagiellońskiego), Kobierzyn (o którym pierwsze wzmianki pochodzą z lat 1350-51, stanowiący własność szlachecką, m. in. Piotra z Marcinowic, wojewody sandomierskiego Jana z Oleśnicy, w 1450 r. przeniesiony przez Kazimierza Jagiellończyka z prawa polskiego na średzkie, w sto lat póĽniej podarowany przez F. Oleśnickiego kasztelanowi poznańskiemu A. Górce, gdzie na mocy zezwolenia Zygmunta Augusta opat miechowski pobierał myto, pod koniec XVIII w. należący wraz z browarem i młynem do Bronickich, siedziba modernistycznego pawilonowo-parkowego zespołu szpitala psychiatrycznego, gdzie w czerwcu 1942 r. Niemcy uśmiercili część pacjentów, a pozostałych wywieĽli do Auschwitz, lokując w szpitalu oddziały Hitlerjugend, następnie szpital wojskowy, a potem karny obóz jeniecki Stalag 369).
W 1973 r. w granicach Krakowa znalazła się też dawna wieś Sidzina (po raz pierwszy wzmiankowana w latach 1123-25, na której terenie znajdowały się Ľródła solne i średniowieczne warzelnie soli, w 1367 r. przeniesiona przez Kazimierza Wielkiego na prawo niemieckie, w częściach stanowiąca własność m. in. opactwa tynieckiego i Akademii Krakowskiej, z klasycystycznym dworem i parkiem krajobrazowym), a przede wszystkim leżący na przeciwległym krańcu Dzielnicy VIII Tyniec, na terenie którego odnaleziono ślady osadnictwa prehistorycznego, m. in. grodziska łużyckiego. Dzieje Tyńca, którego nazwa pochodzi od słowa "tyn", oznaczającego mur, związane są z klasztorem benedyktynów ufundowanym przez Kazimierza Odnowiciela lub jego syna Bolesława Śmiałego. W 1076 r. erygowano parafię w Tyńcu, w tym też czasie powstawała wieś obok romańskiej bazyliki. Tyniec za tło ma też średniowieczna legenda o Walterze Udałym i Helgundzie. W 1. połowie XIII w. ufortyfikowane wzgórze stanowiło twierdzę Konrada Mazowieckiego walczącego z Bolesławem Wstydliwym o tron krakowski. W latach 1259-60 opactwo zniszczyły oddziały Tatarów, odbudowano je pod koniec XIII w. Od 1288 r. benedyktyni mieli prawo zakładania wsi i miast na prawie niemieckim, wtedy prawdopodobnie lokowano na nim przyklasztorną wieś, co potwierdził w roku 1368 Kazimierz Wielki. W 2 połowie XV w. na miejscu dawnej świątyni zbudowano gotycki kościół św. Apostołów Piotra i Pawła, a wzgórze obwarowano murem z basztami. Kolejne przebudowy, w stylu renesansowym i barokowym, miały miejsce w XVI i XVII w. W latach 1771-2 wzgórze klasztorne stanowiło twierdzę konfederatów barskich - odparto stąd kilka szturmów wojsk rosyjskich (m. in. pod dowództwem gen. Suworowa), choć spalona została wieś i folwark klasztorny, zniszczony kościół parafialny i częściowo klasztor. W nocy z 1 na 2 II 1772 r. podpułkownik Klaudiusz de Choisy zorganizował wypad z Tyńca na Kraków i opanował Wawel, ale 12 VI 1772 konfederaci musieli poddać się wojskom austriackim. Opactwo, pozbawione w latach 80. XVIII w. większości dóbr, w 1816 r. zostało skasowane przez Austriaków. W sierpniu 1939 r. kardynał Adam Stefan Sapieha sprowadził do Tyńca (którego zabudowania klasztorne przejęło w 1900 r. biskupstwo krakowskie) benedyktynów z Saint-Andre w Belgii, ale odbudowę spalonego w 1831 r. klasztoru przerwał wybuch wojny.
Tradycyjnym zajęciem ludności Tyńca co najmniej od XVIII w. było dziewiarstwo, do najsłynniejszych wyrobów należały magierki tynieckie, okrągłe czapki z białej wełny, z deseniem na denku i otoku. Według zwyczaju pierwszy chleb wypieczony w Tyńcu z nowego zboża wójt uroczyście zanosił królowi na Wawel.
Na terenie Dzielnicy znajduje się także Bielańsko-Tyniecki Park Krajobrazowy, wchodzący w skład zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych, a utworzony w 1981 r. Zajmuje on powierzchnię ok. 5410 ha, z rezerwatami: Bielańskie Skałki i Podgórki Tynieckie. W sosnowo-dębowym parku występują chronione gatunki roślin (m. in. śnieżyczka przebiśnieg, rojnik pospolity, sasanka zwyczajna, lilia złotogłów)
Tekst Agnieszka Kruszyńska, Iwona Wendel na podstawie:
- Adamczewski J, Kraków od A do Z, Kraków 1992
- Adamczewski J, Mała encyklopedia Krakowa, Kraków 1997
- Brzoza C., Kraków między wojnami. Kalendarium 28 X 1918 - 6 IX 1939, Kraków 1998
- Dzieje Krakowa, red. Bieniarzówna J., Małecki J., Mitkowski J., t. 1 Kraków do schyłku wieków średnich, t. 2 Kraków w wiekach XVI - XVIII, t. 3 Kraków w latach 1796-1918, t. 4 Kraków w latach 1918-1939, Kraków 1979 - 1997
- Encyklopedia Krakowa, red. Stachowski A. H., Warszawa-Kraków 2000
- Florkowska-Frančić H., Z przeszłości Grębałowa 1247-1997, Kraków 1997
- Frančić M., Kraków - kalendarz dziejów. Od prawieków do wybuchu I wojny światowej, Kraków 1998
- Informator Dzielnicy VII Miasta Krakowa [Kraków 1999]
- Kronika Krakowa, red. Małecki J., Kurz A., Wyrozumski J., Warszawa 1996
- Lechowski A., Bronowice. Jubileusz 700-lecia lokacji, Kraków 1994
- Tobiasz M., Rozwój przestrzenny Prądnika Białego i Czerwonego, Kraków 1965
- Polski Słownik Biograficzny, Kraków 1935-
- Studia nad przedmieściami Krakowa, Kraków 1938
- Świechowska H., Przedmieście Wesoła, Kraków 1938